Skip to main content Accessibility help
×
Home

Willem Banning and the Reform of Socialism in the Netherlands

  • Arie L. Molendijk (a1)

Abstract

In 1947 the liberal Protestant minister Willem Banning drafted a new programme for the Labour Party, in which the party dropped the Marxist view of history and class struggle. New Labour in the Netherlands was envisioned as a party that strove for a democratic and just society. Banning's role in reforming the Labour Party was part of his broader project of breaking down structures of socio-political segregation that had existed since the end of the nineteenth century. Banning argued that the Labour Party had to abandon its atheist ideology to open up to Protestants and Catholics. This article will examine Banning's views and ideals and show how he contributed to the transformation of Labour into a social democratic party and seek answer to the question: how could a liberal Protestant minister become the main ideologue of the Labour Party?

Copyright

Corresponding author

References

Hide All

1 van Wirdum-Banning, H., Willem Banning 1888–1971. Leven en werken van een religieus socialist (Amersfoort–Leuven: De Horstink, 1988), 163–4.

2 Ruitenbeek, H.M., Het ontstaan van de Partij van de Arbeid (Amsterdam: Arbeiderspers, 1955).

3 Banning, Openingsrede van den voorzitter Prof. Dr. W. Banning’, Het Nieuwe Begin. Verslag van het Stichtingscongres van de Partij van de Arbeid (Amsterdam: Partij van de Arbeid, 1946), 5–16, here 15–6.

4 Rogier, Jan, Een zondagskind in de politiek en andere christenen. Opstellen over konfessionele politiek in Nederland van Colijn tot Cals (Nijmegen: SUN, 1980), 103–12. The essay was originally published in 1968. For an overview of this type of criticism see Pels, Dick, ‘Willem Banning. Voor en tegen’, Negende Jaarboek voor het democratisch Socialisme (Amsterdam: Wiardi Beckman Stichting, 1988), 145–9; Hartmans, Rob, ‘Het socialisme van Willem Banning. Bij de honderdste geboortedag van een “vergeten” ideoloog’, Socialisme en Democratie, 45, 1 (1988), 814.

5 Bleich, Anet, Een Partij in de Tijd. Veertig jaar Partij van de Arbeid 1946–1986 (Amsterdam: De Arbeiderspers, 1986), 24.

6 Bert Barends, ‘Creatieve gerechtigheid. Heeft Banning ons nog iets te zeggen’, Tijd & Taak, 15 May 1987, 9 (vooruitgangs-optimisme). Because of strong protests from the audience Den Uyl somewhat retracted this strong statement later in the discussion.

7 Cohen, H.F., Om de vernieuwing van het socialisme. De politieke oriëntatie van de Nederlandse sociaal-democratie 1919–1930 (Leiden: Universitaire Pers Leiden, 1974), 242.

8 Becker, Frans, ‘De ideologische en programmatische ontwikkeling van de PvdA’, in Becker, Frans & Voerman, Gerrit, eds., Zeventig jaar Partij van de Arbeid (Amsterdam: Boom, 2016), 134; Cohen, Om de vernieuwing van het socialisme, 239; Aerts, Remieg et al. , Land van kleine gebaren. Een politieke geschiedenis van Nederland 1780–1990, second edition (Nijmegen: Sun, 2001), 240: ‘curiously apolitical’.

9 de Kadt, J., Politieke herinneringen van een randfiguur (Amsterdam: Van Oorschot, 1976), 66–7.

10 Bank, Jan and Temming, Stef, eds., Van brede visie tot smalle marge. Acht prominente socialisten over de SDAP en de PvdA (Alphen aan de Rijn: Sijthoff, 1981), 124.

11 van Faassen, S.A.J. (Sjoerd), ‘Ten koste van de helderheid. De overgang van De Socialistische Gids to Socialisme en Democratie’, Tweede Jaarboek voor het Democratische Socialisme (Amsterdam: Arbeiderspers, 1980), 155; Tromp, Bart, Het sociaal-democratisch programma. De beginselprogramma's van SDB, SDAP, PvdA 1878–1977: een onderzoek naar de ontwikkeling van een politieke stroming (Amsterdam: Bert Bakker, 2002), 195–6; see de Rooy's, Piet ironic remarks in Republiek van rivaliteiten. Nederland sinds 1813 (Amsterdam: Mets & Schilt, 2002), 204–8.

12 Jan Knegtmans, Peter, Socialisme en Democratie. De SDAP tussen klasse en natie (1929–1939) (Amsterdam: Stichting beheer IISG, 1989), 89; Huijsen, Coos, Socialisme als opdracht. De religieus-socialistische Arbeiders Gemeenschap der Woodbrookers en de PvdA. De geschiedenis van een relatie (Baarn: Anthos, 1986), 37 (letter dated 20 Feb. 1985 by Van der Goes van Naters to the author).

13 Banning, Terugblik. Op leven en strijd van althans een deel der generatie die idealistisch-jong was aan het begin der twintigste eeuw toegelicht aan de ontwikkelingsgang van één hunner (Amsterdam: Arbeiderspers, 1958). The text is reprinted in Terugblik en perspectief. Willem Banning 1888–1971. Bannings ‘Terugblik’ ingeleid door dr. J.M. van Veen, met bijdragen van prof.dr. A. van Biemen, dr. J.M. van Veen, dr. H.D. de Loor en ds. L.H. Ruitenberg (Baarn: Bosch & Keuning, 1972); Herman Zunneberg, Willem Banning 1888–1971. Een onderzoek naar de verhouding van zijn spiritualiteit tot zijn sociaal-politiek engagement, PhD thesis Utrecht, 1978 and Van Wirdum-Banning, Banning.

14 Banning, Terugblik, 8.

15 Van Wirdum-Banning, Banning, 25.

16 Ibid., 25.

17 Banning, Terugblik, 10.

18 Van Wirdum-Banning, Banning, 33.

19 Banning, Terugblik, 14.

21 Van Wirdum-Banning, Banning, 39; Banning, Terugblik, 16–7.

22 Van Wirdum-Banning, Banning, 49.

23 Ibid., 54.

24 Banning, Terugblik, 23. Kautsky, Karl, Het Erfurter Programma in zijn hoofdpunten toegelicht (Catechismus der Sociaal-Demokratie), translated by van Gelder, C. (Amsterdam: S.L. van Looy, 1901).

25 Van Wirdum-Banning, Banning, 43–8.

26 Ibid., 55–6.

27 Brailsford, Henry Noel, The War of Steel and Gold. A Study of the Armed Peace (1914), sixth edition (London 1916), 78.

28 Brailsford, , De oorlog van staal en goud. Eene studie omtrent den gewapenden vrede (Zutphen: Thieme, 1914); Brailsford, , Hoe redden wij Europa? (Amsterdam: Elsevier, 1920); Brailsford, , Het Socialisme – Nu (Amsterdam: Querido, 1927).

29 Brolsma, Marjet, ‘Het humanitaire moment’. Nederlandse intellectuelen, de Eerste Wereldoorlog en het verlangen naar een regeneratie van de Europese cultuur (1914–1930) (Hilversum: Verloren, 2017), 102–3; Verwey-Jonker, Hilda, ‘Vijf en twintig jaar socialistische theorie’, in Boekman, E. et al. , eds., Ir. J.W. Albarda. Een kwart eeuw parlementaire werkzaamheid in dienst van de bevrijding der Nederlandsche arbeidersklasse (Amsterdam: Arbeiderspers, 1938), 330–48, here 337.

30 See, for instance, Harris, Sally, Out of Control: British Foreign Policy and the Union of Democratic Control, 1914–1918 (Hull: University of Hull Press, 1996); Brailsford, Henry Noel, A League of Nations (1916), second revised edition (London: Headley Bros, 1917).

31 Banning, Terugblik, 19.

32 Banning, Om de groei der gemeenschap (Arnhem: Van Loghum Slaterus, 1926), 7.

33 Ibid., 179–87.

34 Banning, Terugblik, 21.

35 For a good overview of the Barchem movement: Lindeboom, J., Geschiedenis van de Barchem-beweging 1908–1958 (Lochem: Barchem-beweging, 1958).

36 G.L. van Dalfsen, ‘The Influence of Woodbrooke in the Netherlands’, Woodbrooke 1903–1953, 159–68.

37 Lindeboom, Geschiedenis van de Barchem-beweging, 4–6; Wood, Herbert G., ‘First Director of Studies’, in Davis, Robert, ed., Woodbrooke 1903–1953: A Brief History of a Quaker Experiment in Religious Education (London: Bannisdale Press, 1953), 1930; Zunneberg, Banning, 67; Van Wirdum-Banning, Banning, 90. In 1931 Banning would spend a couple of weeks at the Quacker settlement.

38 Huijsen, Socialisme als opdracht, 22–9, 45–57. van den Bos, Maarten, Geloven in het ideaal. Geschiedenis en actualiteit van de Arbeidersgemeenschap der Woodbrookers (Hilversum: Verloren, 2019).

39 Banning, Jaurès als denker (Arnhem: Van Loghum Slaterus, 1931).

40 Banning, Terugblik, 52.

41 Wilzen, H.J. and van Biemen, A., Samen op weg. Vijftig jaar ontmoeting tussen Christendom en Socialisme in De Blijde Wereld en Tijd en Taak (Amsterdam: Arbeiderspers, 1953); Coos Huijsen, Socialisme als opdracht, 58–70; Hake, B.J., ‘The Dutch Woodbrookers’ Movement and the Development of Residential Adult Education in the Netherlands, 1903–41’, History of Education, 25 (1996), 335–51.

42 Van Wirdum-Banning, Banning, 89, 99.

43 de Keiser, Madelon, De Gijzelaars van Sint Michielsgestel. Een elite-beraad in oorlogstijd (Alphen aan den Rijn: Sijthoff, 1979).

44 Banning retired from this position in 1958.

45 Banning, Theologie en Sociologie. Een terreinverkenning en inleiding (Assen: Van Gorcum, 1936); Banning, Hedendaagse sociale bewegingen. Achtergronden en beginselen (Arnhem: Van Loghum Slaterus, 1938). The revised thirteenth edition was published by H.E.S. Woldring in 1998; see Van Wirdum-Banning, Banning, 89, 99.

46 Banning, Handboek Pastorale Sociologie, 7 vols (‘s-Gravenhage: Boekencentrum, 1953–1962).

47 Banning, Terugblik, 67; see Laeyendecker, L., ‘Banning. Sociologie, Kerk en Theologie’, in Borg, M.B. ter, ed., Banning als denker (Utrecht: De Ploeg, 1988), 5272.

48 For bibliographical information see Zunneberg, Banning. A complete list of his publications is still a desideratum.

49 Rob Hartmans, H. Noordegraaf and R.E. van der Woude, ‘Willem Banning (1888–1971). Opvoeder van het volk’, in Werkman, Paul E. & van der Woude, Rolf, eds., Bevlogen Theologen. Geëngageerde predikanten in de negentiende en twintigste eeuw (Hilversum: Verloren, 2012), 287–315, 311–2.

50 Cohen, Om de vernieuwing, 200–1.

51 Bouwman, Willem, ‘Tijd en Taak. Blad voor Bannings idealen’, in Harinck, G. & Kuiper, D.Th., eds., Anderhalve eeuw protestantse periodieke pers (Zoetermeer: Meinema, 1999), 108–34; Knegtmans, Socialisme & Democratie, 89. The old weekly De Blijde Wereld was continued in 1932 as Tijd en Taak.

52 Banning, Marx . . . en verder, Religieus-socialistische vragen. Uitgavenreeks van de arbeidersgemeenschap der ‘Woodbrookers in Holland’, IV/ 2–3 (Arnhem: Van Loghum Slaterus, 1932), 132.

53 Banning, Marx . . . en verder, 134–5.

54 Banning, Om de groei der gemeenschap, 180–1.

55 Banning, Als een goed instrument (Amsterdam: Ploegsma, 1946), 91–2; Van Wirdum-Banning, Banning, 46.

56 Banning, Het Nationaal-Socialisme, Religieus-socialistische vragen. Uitgavenreeks van de arbeidersgemeenschap der ‘Woodbrookers in Holland’, IV/ 1 (Arnhem: Van Loghum Slaterus, 1932); Hartmans, Rob, Vijandige Broeders? De Nederlandse sociaal-democratie en het nationaal-socialisme 1922–1940 (Amsterdam: Ambo, 2012).

57 Banning, Onze Boodschap, Geschriften van de Arbeiders-Gemeenschap der ‘Woodbrookers in Holland’, 21 (Amsterdam: s.e., ca. 1930), 10.

58 de Man, Hendrik, Zur Psychologie des Sozialismus (1926), new revised edition (Jena: Diederichs, 1927).

59 Banning's review of Man, Hendrik de, De psychologie van het socialisme (Arnhem: Van Loghum Slaterus, 1927), De Blijde Wereld, 23 July 1927; quoted in Cohen, Om de vernieuwing, 204–5.

60 Cohen, Om de vernieuwing, 205; Pels, ‘Banning. Voor en tegen’, 163.

61 Brolsma, ‘Het humanitaire moment’, 104.

62 Banning, Terugblik, 41; Cohen, Om de vernieuwing, 205.

63 Van Wirdum-Banning, Banning, 74, 110; Kurt Kaiser, Materialien über den religiösen Sozialismus in Deutschland aus der Zeit von 1938–1933, Inaugural-Dissertation Basel 1962 (Köln: s.e., 1962), 26–8.

64 Pels, ‘Banning. Voor en tegen’, 138–41.

65 Cohen, Om de vernieuwing, 209.

66 Knegtmans, Socialisme & Democratie, 84–5.

67 Huijsen, Socialisme als opdracht, 75–6; Wijne, Johan S., ‘Op weg naar de Partij van de Arbeid. Het beginselprogramma van de SDAP van 1937 en het streven naar een democratisch-socialistische volkspartij’, Vierde Jaarboek voor het Democratische Socialisme (Amsterdam: Arbeiderspers, 1983), 148–75, here 154–6.

68 Huijsen, Socialisme als opdracht, 77–9. So-called ‘Planism’ in the Netherlands was strongly influenced by the ideas of Hendrik de Man and John Maynard Keynes; see Pels, Dick, ‘Hendrik de Man and the Ideology of Planism’, International Review of Social History, 32, 3 (1987), 206–29; Knegtmans, Socialisme & Democratie, 91.

69 Wijne, ‘Op weg naar’, 166; Cohen, Om de vernieuwing, 237.

70 Wijne, ‘Op weg naar’, 166 (conversation with committee member Hilda Verweij-Jonker, 5 Jan. 1981); Tromp, Het sociaal-democratisch programma, 165–6.

71 Wijne, ‘Op weg naar’, 166.

72 Ibid.; Huijsen, Socialisme als opdracht, 85.

73 Hartmans, Vijandige Broeders?, 225–6; Van Wirdum-Banning, Banning, 105–8; Banning, Terugblik, 54.

74 Cohen, Om de vernieuwing, 237.

75 Banning, Terugblik, 59.

76 Bengtsson, Jan Olof, The Worldview of Personalism: Origins and Early Development (New York: Oxford University Press, 2006).

77 Mounier, Emmanuel, Le Personnalisme (Paris: Presses universitaires de France, 1949).

78 Cohen, Antonin, ‘Why Call it a “European Community”? Ideological Continuities and Institutional Design of Nascent European Organisations’, Contemporary European History, 27 (2018), 326–44, 334.

79 Maritain, Jacques, La personne et le bien commun (Paris: Desclée de Brouwer, 1947); translation: The Person and the Common Good (New York: Scribner, 1947), Introductory; see Thomas D. Williams and Jan Olof Bengtsson, ‘Personalism’, in Edward N. Zalta, eds., The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2018 Edition), https://plato.stanford.edu/archives/win2018/entries/personalism/.

80 Moyn, Samuel, Christian Human Rights (Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2015), 6870; Duranti, Marco, The Conservative Human Rights Revolution: European Identity, Transnational Politics, and the Origins of the European Convention (New York: Oxford University Press, 2017), 268–82.

81 Banning, ‘Socialisme en Persoonlikheid’, De Samenwerking. Algemeen Maandschrift, 2 (Oct. 1913–Oct. 1914), 230–9; and his first major book, Om de groei der gemeenschap (1926).

82 Banning, De Dag van Morgen. Schets van een personalistisch socialisme. Richtpunt voor de vernieuwing van ons volksleven (Amsterdam: Ploegsma, 1945), 81–2, 163–4; De Keiser, De Gijzelaars, 93–5.

83 Banning, De Dag van Morgen, 162.

84 Van Wirdum-Banning, Banning, 156.

85 Banning, Terugblik, 54–5; Banning, De Dag van Morgen, 68–9.

86 Brugmans, Henk, Denis de Rougemont en het Franse personalisme ('s-Gravenhage: D.A. Daamen, 1946). Mounier plays only a minor role in the book.

87 I have found one casual reference to Mounier: Banning, Ons Socialisme. De Partij van de Arbeid in Nederland (Amsterdam: Partij van de Arbeid, s.a. [1954]), 28.

88 Banning, De Dag van Morgen, 59.

89 van Weers, A.J.M., Staat en Persoon. De politieke filosofie van Emmanuel Mounier (Delft: Eburon, 1987), 1926; Huijsen, Socialisme als opdracht, 93; De Keiser, De Gijzelaars van Sint Michielsgestel, 101–2.

90 Bank, Jan, Opkomst en ondergang van de Nederlandse Volksbeweging (NVB) (Deventer: Kluwer, 1978).

91 Banning, Kompas. Een Toelichting op het Beginselprogramma van de Partij van de Arbeid (Amsterdam: Partij van de Arbeid, 1947), 5 (proposition 2).

92 Banning, ‘Openingsrede van den voorzitter Prof. Dr. W. Banning’, 7.

93 Banning, Kompas. Een Toelichting, 7 (proposition 10) and 9–10 (about ‘basic democratic rights’).

94 Banning, ‘Openingsrede van den voorzitter Prof. Dr. W. Banning’, 12.

95 Tromp, Het sociaal-democratisch programma, 213–4.

96 Ibid., 216–8. The programme committee decided which proposals would be included in the revised version.

97 Tromp, Het sociaal-democratisch programma, 221.

98 Ibid., 222.

99 Banning, Kompas. Een Toelichting, 18 and 22–3.

100 The three parties were the SDAP, the Vrije Democratische Bond, a left-leaning liberal party, and the Christelijk-Democratische Unie, a left-wing protestant party.

101 Banning, Kompas, 9 (proposition 23).

102 Ibid., 12 (proposition 34).

103 Ibid., 12 (proposition 35).

104 Banning, Kompas, 29–30; see W. Thomassen, Opening van zaken. Een en ander over de voorbereiding ener Partij van de Arbeid (Amsterdam: Studiecommissie uit de S.D.A.P., 1946).

105 Manning, A.F., ‘Uit de voorgeschiedenis van het mandement van 1954’, Jaarboek Katholiek Documentatie Centrum, 1971 (Nijmegen 1972), 138–46 and J. Hinke, ‘Het bisschoppelijk mandement 1954 in pers en politiek mei 1954–februari 1955’, Jaarboek Katholiek Documentatie Centrum 1979 (Nijmegen s.a.), 73–116.

106 Banning, Ons Socialisme. De Partij van de Arbeid in Nederland. Een verweer en appèl naar aanleiding van het Mandement 1954 en de daarop gevolgde discussies (Amsterdam: Partij van de Arbeid, s.a. [1954]), 56.

107 Kruijt, J.P., ‘Verzuiling in beweging? Verzuildheid in Nederland, blijvende structuur of aflopende episode?’, in Gielen, J. et al. , Pacificatie en de zuilen (Meppel: Boom, 1965), 931, 12.

108 Bax, E.H., Modernisation and Cleavage in Dutch Society: A Study of Long Term Economic and Social Change (Aldershot: Avebury, 1990), 104; see Molendijk, Arie L., ‘Versäulung in den Niederlanden: Begriff, Theorie, lieu de mémoire’, in Graf, Friedrich Wilhelm and Kracht, Klaus Große, eds., Religion und Gesellschaft. Europa im 20. Jahrhundert, Industrielle Welt. Schriftenreihe des Arbeitskreises für moderne Sozialgeschichte, vol. 73 (Köln etc.: Böhlau, 2007), 307–27.

109 Banning, De nieuwe weg’, Socialisme en Democratie, 14 (1957), 73–9, 73; see Banning, Verzuiling’, in Banning, Om Mens en Menselijkheid in Maatschappij en Politiek (Amsterdam: Meulenhoff, 1960), 165–79. The term doorbraak is also used to denote the attempt to reform the Dutch Reformed Church (Nederlandse Hervormde Kerk) into a pluralist church; see Kromdijk, Peter, Eenheid in Verscheidenheid. De doorbraak in de Nederlandse Hervormde Kerk en de samenleving tijdens het interbellum (Hilversum: Verloren, 2017).

110 Blom, J.C.H. and Talsma, J., eds., De verzuiling voorbij: godsdienst, stand en natie in de lange negentiende eeuw (Amsterdam: Spinhuis 2000); van Dam, Peter, Staat van verzuiling. Over een Nederlandse mythe (Amsterdam: Wereldbibliotheek, 2011).

111 Kennedy, James and Zwemer, Jan P., ‘Religion in the Modern Netherlands and the Problem of Pluralism’, BMGN Low Countries Historical Review, 125 (2010) 237–68.

112 van Rooden, Peter, ‘Secularisation, Dechristianisation and Rechristianisation in the Netherlands’, in Lehmann, Hartmut, ed., Säkularisierung, Dechristianisierung, Rechristianisierung im neuzeitlichen Europa. Bilanz und Perspektiven der Forschung (Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1997), 131–53; Molendijk, Arie L., ‘Neo-Calvinist Culture Protestantism. Abraham Kuyper's Stone Lectures’, Church History and Religious Culture, 88 (2008) 235–50.

113 Kennedy, James C., Nieuw Babylon in aanbouw. Nederland in de jaren zestig (Amsterdam: Boom, 1995), 2937.

114 Tromp, Het sociaal-democratisch programma, 268.

115 Ibid., 270.

116 Ibid., 277 (art. 15).

117 Banning, Toelichting op het beginselprogramma 1959’, in Kompas. Beginselprogramma 1959. Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (Amsterdam: Partij van de Arbeid, 1960), 30.

118 Tromp, Het sociaal-democratisch programma, 341. The political programme of 1977 lacked a sense of direction and coherence according to Tromp.

119 Cohen, Om de vernieuwing van het socialisme, 239; Van Wirdum-Banning, Banning, 103.

120 L.H. Ruitenberg, ‘Banning en het politieke leven’, in Banning, Terugblik en perspectief, 124.

121 A good description thereof is found in Mennicke, C.A., Ons Tijdsgewricht. In de spiegel van een persoonlijk levenslot (Utrecht: Bijleveld, 1947), 187.

122 Cohen, Om de vernieuwing van het socialisme, 207, 237–8.

123 Verwey-Jonker, ‘Vijf en twintig jaar socialistische theorie’, 336–7.

124 Buskes, J.J., Vier vrienden (Apeldoorn: Semper Agendo, 1971), 148.

125 J. van de Berg, ‘Bannings rol in de sociaal-democratie’, Tijd & Taak (15 May 1987), 9–13.

126 Tromp, Het sociaal-democratisch programma, 196.

Willem Banning and the Reform of Socialism in the Netherlands

  • Arie L. Molendijk (a1)

Metrics

Full text views

Total number of HTML views: 0
Total number of PDF views: 0 *
Loading metrics...

Abstract views

Total abstract views: 0 *
Loading metrics...

* Views captured on Cambridge Core between <date>. This data will be updated every 24 hours.

Usage data cannot currently be displayed