Skip to main content
×
Home
    • Aa
    • Aa

Archaeological heritage management in the Meuse valley (Limburg, the Netherlands) from a national perspective: aims, methods and results

  • Eelco Rensink (a1)
Abstract
Abstract

Numerous archaeological investigations have been performed along the river Meuse in the Netherlands’ southeastern province of Limburg as part of the major ‘Maaswerken’ infrastructural project. To improve flood risk management and navigability, and for the purpose of gravel production and nature development, several areas of land covering a total of almost 2000 ha are being excavated to a great depth. In anticipation of this, archaeological research was performed for the purposes of recording and documenting archaeological remains in the most important areas and locations. From 1998 to 2015 the Cultural Heritage Agency of the Netherlands (Amersfoort) was in charge of the investigations, and acted as adviser to national public works agency Rijkswaterstaat.

The archaeological research connected with the Maaswerken project differed from regular, site-based investigations in terms of the landscape archaeology perspective on which it was based. The research themes and principles associated with this perspective were published in several documents, including a scientific policy plan published in 2004, and presented in further detail in area programmes and project briefs. The policy plan assigned each project area to one of five value assessment categories, based on the intactness of the landscape and the archaeological potential for addressing the research questions. In areas of high landscape intactness and great archaeological potential (category 1) the Agency selected zones to be surveyed and assessed, and for archaeological excavation. Though most of the fieldwork, including specialist analysis, was performed in these zones, other category project areas have also been the subject of archaeological fieldwork, including borehole surveys, site-oriented research and watching briefs, but on a more incidental basis. Observations were also made in the river Meuse itself and in the river's winter bed.

The archaeological investigations resulted in a large number of standard reports of desk studies and fieldwork, including reports of specialist analyses. A considerable proportion of these refer to the large-scale investigations at Borgharen and Itteren to the north of Maastricht, and at Lomm and Well–Aijen to the north of Venlo. The results of the investigations suggest the archaeological record here is rich and varied, with a time depth of c. 11,500 years, and traces of occupation and land use ranging from the Early Mesolithic (Well–Aijen, Borgharen) to the Second World War (Lomm).

This paper reflects on almost 20 years of archaeological research in the project areas of the Maaswerken and on the principles and methods used in the field research. The common thread is the results of landscape and archaeological studies and the relationship between them. Examples are used to illustrate results that can be regarded as important from a national perspective, and in terms of archaeological heritage management.

Copyright
Corresponding author
Corresponding author. Email: e.rensink@cultureelerfgoed.nl
References
Hide All
Bouma N. & Müller A. (eds), 2014. Tienduizend jaar landschaps- en bewoningsgeschiedenis tussen Well en Aijen. Een verkennend en waarderend onderzoek in de deelgebieden 1 en 4 en een archeologische opgraving in deelgebied 2 te Well-Aijen Hoogwatergeul werkvak 4. ADC-Rapport 3472 (Amersfoort).
Deeben J., de Grooth M.E.T., de Kort J.W., Lauwerier R.C.G.M. & ter Schegget M.E., 2011. Archeologisch onderzoek in de omgeving van het prehistorische vuursteenmijnveld te Rijckholt-St. Geertruid. Rapportage Archeologische Monumentenzorg 202 (Amersfoort).
De Grooth M., 2013. Vuursteenvindplaats (vindplaats 8). In: van de Graaf W.-S. & Loonen A.F. (eds): Archeologisch onderzoek in het plangebied Daalderveld-Pasestraat te Borgharen. Archeodienst Rapport 137 (Zevenaar): 93141.
De Loecker D. 2005. Beyond the site: the Saalian archaeological record at Maastricht-Belvédère (the Netherlands). Analecta Praehistorica Leidensia 35/36 (Leiden).
De Loecker D. & De Grooth M., 2003. Behoud en onderzoek van archeologische waarden in het Maasdal in het kader van De Maaswerken en de Via Limburg. Gebiedsprogramma Borgharen/Itteren. Rijkswaterstaat – De Maaswerken (Maastricht).
De Winter J., 2004. De Maaswerken Archeologie. Inventariserend veldonderzoek –waarderende fase – GrensMaas, Aan de Maas (gemeente Meerssen). Vindplaats 42 en 43. BAAC-rapport 03.125 (‘s-Hertogenbosch).
Gerrets D.A. & De Leeuwe R. (eds), 2011. Rituelen aan de Maas. Een archeologische opgraving te Lomm, Hoogwatergeul fase II. ADC-Rapport 2333 (Amersfoort).
Gerrets D.A. & Williams G.L. (eds), 2011. Water en vuur. Archeologisch proefsleuvenonderzoek en opgraving te Lomm Hoogwatergeul Fase III. ADC-Rapport 2703 (Amersfoort).
Hermsen I. 2013. Conclusie. In: van de Graaf W-S. & Loonen A.F. (eds): Archeologisch onderzoek in het plangebied Daalderveld-Pasestraat te Borgharen. Archeodienst Rapport 137 (Zevenaar): 389431.
Isarin R., Ellenkamp R., Heunks E., de Kramer J., Paulussen R., Tebbens L. & Zuidhoff F., 2014. Verantwoording methodiek en kaartbeeld van de Geomorfogenetische Kaart van het Maassal (GKM). Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (Amersfoort).
Isarin R., Rensink E., Ellenkamp R. & Heunks E., 2015. Archeologische verwachtingskaart Maasdal tussen Mook en Eijsden. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (Amersfoort).
Isarin R.F.B., Rensink E., Ellenkamp G.R. & Heunks E., in press. Of Meuse and Man: geomorphogenetic and archaeological predictive maps of the Dutch Meuse Valley. Netherlands Journal of Geosciences / Geologie en Mijnbouw, this issue.
Jeneson C.F., 2013. Exploring the Roman villa world between Tongres and Cologne. A landscape archaeological approach. Vrije Universiteit Amsterdam (Amsterdam).
Kimenai P. & Mooren J.R., 2014. Steentijdsites langs de Maas. Hoogwatergeul Well-Aijen, Werkvak 2, Inventariserend Veldonderzoek. BAAC-Rapport A-10.0340 (‘s-Hertogenbosch).
Koeman S. 2013. Resultaten fysische geografie. In: van de Graaf W-S. & Loonen A.F. (eds): Archeologisch onderzoek in het plangebied Daalderveld-Pasestraat te Borgharen. Archeodienst Rapport 137 (Zevenaar): 5380.
Loonen A. & van de Graaf W.-S., 2013. Het massapaardengraf van Borgharen. Archeodienst Rapport 558 (Zevenaar).
Meurkens L. & Tol A.J., 2011. Grafvelden en greppelstructuren uit de ijzertijd en Romeinse tijd bij Itteren (gemeente Maastricht). Opgraving Itteren-Emmaus vindplaatsen 1 & 2. Archol Rapport 144 (Leiden).
Mooren J.R., Drenth E., Tebbens L.A. & Müller A., 2015. A Neolithic settlement from the second half of the fifth millennium cal BC at Well-Aijen (prov. of Limburg, the Netherlands) – an interim report. In: Kabaciński J., Hartz S., Raemaekers D.C.M. & Terberger T. (eds): The Dąbki Site in Pomerania and the Neolithisation of the North European Lowlands (c. 5000–3000 cal BC). Archaeology and History of the Baltic 8. Verlag Marie Reidorf GmbH (Rahden): 359366.
Panhuysen R., Smits L. & Hermsen I., 2013. Laat-Romeinse en vroeg-middeleeuwse graven (vindplaats 6). In: van de Graaf W-S. & Loonen A.F. (eds): Archeologisch onderzoek in het plangebied Daalderveld-Pasestraat te Borgharen. Archeodienst Rapport 137 (Zevenaar): 199263.
Polman S.P. & Rensink E., 2000. Project Grensmaas, deelgebied Itteren: Aanvullende Archeologische Inventarisatie (AAI fase 2). RAAP-Rapport 456 (Amsterdam).
Rademakers P.C.M., 1998. De prehistorische vuursteenmijnen van Ryckholt-St. Geertruid. Nederlandse Geologische Vereniging, Afd. Limburg (Heerlen).
Raemaekers D.C.M. & Heunks E., 2000. Project Zandmaas, deelgebied Lomm; een Aanvullende Archeologische Inventarisatie (AAI). RAAP-Rapport 499 (Amsterdam).
Rensink E. & Vreenegoor E., 2007. Archeologisch onderzoek op grote schaal. Archeobrief 11: 2631.
Roebroeks W.R., 1988. From find scatters to early hominid behaviour: a study of Middle Palaeolithic riverside settlements at Maastricht-Belvédère (the Netherlands). Analecta Praehistorica Leidensia 21 (Leiden).
Roymans R., 2013. Plangebied Meers (projectgebied Grensmaas). Gemeente Stein. Archeologisch onderzoek: een archeologische begeleiding van de graafwerkzaamheden. RAAP-Notitie 4597 (Amsterdam).
Stoepker H. (ed.), 2006a. Archeologie in de Maaswerken. Synthese en evaluatie van het inventariserend archeologisch onderzoek in de Maaswerken 1998 - 2005. Rijkswaterstaat – De Maaswerken (Maastricht).
Stoepker H., 2006b. Risk control, knowledge acquisition and quality management in an archaeological project: an evaluation of the organisation and the results of the Maaswerken field evaluation, 1998–2005. Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek 46 (Amersfoort), 6990.
Stoepker H. & Soeters G., 2005. Archaeological heritage management in the Dutch Meuse valley: the Maaswerken project. In: Stoepker H. (ed.): Archaeological heritage management in riverine landscapes: papers held at the session ‘Archaeological heritage management in riverine landscapes’, 9 September 2004, 10th annual meeting of the European Association of Archaeologists, Lyon. Rapportage Archeologische Monumentenzorg 126 (Amersfoort): 2542.
Stoepker H., Rensink E. & Drenth E., 2004. Behoud en onderzoek van archeologische waarden in het Maasdal in het kader van De Maaswerken en de Via Limburg. Wetenschappelijk beleidsplan 2002. Rapportage Archeologische Monumentenzorg 111 (Amersfoort).
Ter Wal A. & Tebbens L.A., 2012. Hoogwatergeul Well-Aijen, werkvak 1. Archeologische opgraving. BAAC-Report A-09.0395 (’s-Hertogenbosch).
Tichelman G., 2005a. Archeologisch onderzoek in het kader van de Maaswerken: inventariserend veldonderzoek (IVO), waarderende fase, Koeweide Klein-Trierveld, vindplaatsen 44, 46–47 en 55. ADC-rapport 306 (Amersfoort).
Tichelman G., 2005b. Archeologisch onderzoek in het kader van de Maaswerken: inventariserend veldonderzoek, waarderende fase Well-Aijen. ADC-report 404 (Amersfoort).
Van de Graaf W.-S., 2009. Een kasteelhoeve, een baksteenoven en twee prehistorische sites. Een proefsleuvenonderzoek in Itteren-Haertelstein (gemeente Maastricht). Rapport Becker & Van de Graaf (Zevenaar).
Van de Graaf W.-S., 2013. Depressie met kuilen (vindplaats 5). In: van de Graaf W-S. & Loonen A.F. (eds): Archeologisch onderzoek in het plangebied Daalderveld-Pasestraat te Borgharen, Archeodienst Rapport 137 (Zevenaar): 264269.
Van de Graaf W.-S. & de Kramer J., 2005a. Archeologisch Onderzoek in de Maaswerken. Inventariserend Veldonderzoek Borgharen-Daalderveld waarderende fase. Rapport Becker & Van de Graaf (Nijmegen).
Van de Graaf W.-S. & de Kramer J., 2005b. Archeologisch Onderzoek in de Maaswerken. Inventariserend Veldonderzoek Itteren, waarderende fase. Rapport Becker & Van de Graaf (Nijmegen).
Van de Graaf W-S. & Hermsen I., 2013. Archeologisch onderzoek in het plangebied Voulwames te Itteren. Archeodienst Rapport 136 (Zevenaar).
Van de Graaf W-S. & Loonen A.F. (eds), 2013. Archeologisch onderzoek in het plangebied Daalderveld-Pasestraat te Borgharen, Archeodienst Rapport 137 (Zevenaar).
Van der Gaauw P. & Stassen P., 2006. Kaartencatalogus van de ‘natte’ archeologische aandachtsgebieden in het winterbed van de Grensmaas. Rijkswaterstaat – De Maaswerken (Maastricht).
Van Dijk X.C.C., 2003. Project Zandmaas, deelgebied Well-Aijen; een Aanvullende Archeologische Inventarisatie (AAI). RAAP-Rapport 799 (Amsterdam).
Van Wijk I., Amkreutz L.W.S.W. & van de Velde P., 2014.‘Vergeten’ Bandkeramiek. Een Odyssee naar de oudste neolithische bewoning in Nederland. Sidestone Press (Leiden).
Zuidhoff F.S. & Bos J.A.A., 2016. Sedimentation and vegetation history of a buried Meuse terrace during the Holocene in relation to the human occupation history (Limburg, the Netherlands). Netherlands Journal of Geosciences / Geologie en Mijnbouw, DOI: https://doi.org/10.1017/njg.2016.43. Published online 7 December 2016.
Recommend this journal

Email your librarian or administrator to recommend adding this journal to your organisation's collection.

Netherlands Journal of Geosciences
  • ISSN: 0016-7746
  • EISSN: 1573-9708
  • URL: /core/journals/netherlands-journal-of-geosciences
Please enter your name
Please enter a valid email address
Who would you like to send this to? *
×

Keywords:

Metrics

Full text views

Total number of HTML views: 9
Total number of PDF views: 38 *
Loading metrics...

Abstract views

Total abstract views: 165 *
Loading metrics...

* Views captured on Cambridge Core between 14th February 2017 - 23rd October 2017. This data will be updated every 24 hours.