Skip to main content
×
×
Home

REVISITING MOUNT TAYGETOS: THE SANCTUARY OF ARTEMIS LIMNATIS

  • Socrates Koursoumis (a1)
Abstract

The story of the borderline sanctuary of Artemis Limnatis forms an integral part of the history of ancient Laconia and Messenia. Since the discovery of the Volimnos inscriptions in 1835, many scholars have entered the still-continuing debate concerning the sanctuary's location, history and significance. In this article the available evidence for the Limnatis cult and history is presented and thoroughly discussed: the small finds, currently kept in the Kalamata Archaeological Museum, the inscriptions of the Kapsocherovoloussa chapel, the scattered spolia at Volimnos and their possible association with architectural structures of the sanctuary, the topography of the area in accordance with Inscriptiones Graecae V,1 1431 (Kolbe 1913, no. 1431) and the attested boundary stones discovered in an extensive survey along the ridge of Mount Taygetos, and finally the origin and nature of the Limnatis cult. This discussion is expected to further illuminate issues still unresolved, offering a chance to re-evaluate generally accepted arguments.

Ανακαλύπτοντας εκ νέου τον Ταΰγετο: το ιερό της Αρτέμιδος Λιμνάτιδος

Η λατρεία της Αρτέμιδος Λιμνάτιδος, θεάς των ορίων και των μεταβάσεων, υπήρξε εξαιρετικά δημοφιλής ανάμεσα στους Πελοποννησίους. Το ιερό της στο όρος Ταΰγετος περιγράφεται από τον Στράβωνα και τον Παυσανία ως ο τόπος της δολοφονίας του σπαρτιάτη βασιλιά Τηλέκλου. Καθώς το ιερό συνδέθηκε με την έναρξη των Μεσσηνιακών Πολέμων και την κατοχή της Δενθελιάτιδος, αλλά και το άλυτο ζήτημα των συνοριακών διαφορών μεταξύ των δύο γειτόνων, καθιερώθηκε στην κοινή μνήμη ως σύμβολο της σπαρτιατικής κυριαρχίας και συνάμα ως τρόπαιο της μεσσηνιακής ανεξαρτησίας. Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται και συζητούνται διεξοδικά παλαιά και νεότερα δεδομένα της αρχαιολογικής έρευνας από την περιοχή του μεσσηνιακού Ταϋγέτου. Ειδικότερα, επιχειρείται μία συστηματική καταγραφή και χρονολόγηση των μικροαντικειμένων που κατά καιρούς περισυλλέγησαν στον Βόλιμνο, καταδεικνύοντας μία αδιάλειπτη συνέχιση της λατρείας της θεάς από τους Γεωμετρικούς έως τους Ελληνιστικούς χρόνους. Στο ίδιο πλαίσιο και με προφανή στόχο την σύνδεση της επιγραφικής μαρτυρίας με την καταγεγραμμένη ακολουθία των ιστορικών γεγονότων, συζητούνται εκ νέου παλαιές και νέες επιγραφές από το ιερό και την ευρύτερη περιοχή. Επιπλέον, επιχειρείται μία πρώτη, συνοπτική παρουσίαση των διάσπαρτων αρχιτεκτονικών μελών και σχολιάζεται η πιθανή σχέση τους με μνημεία του ιερού. Με αφετηρία τον εντοπισμό ορισμένων εκ των οροσήμων της κορυφογραμμής του Ταϋγέτου που καταγράφονται στην Inscriptiones Graecae V,1, 1431 (Kolbe 1913, no. 1431), αναμοχλεύεται η συζήτηση για την θέση του ιερού, σε συνάρτηση με την αρχαία τοπογραφία του μεσσηνιακού Ταϋγέτου, ενώ στο τέλος εξετάζεται περαιτέρω η φύση της λατρείας της θεάς. Παρά τα λιγοστά και ετερόκλητα δεδομένα, η πρόθεση ανασύνθεσης της εικόνας του ιερού και της λατρείας της Αρτέμιδος Λιμνάτιδος είναι προφανής, με απώτερο στόχο την διεύρυνση της συζήτησης για την επιρροή και τον ιστορικό ρόλο του ιερού του Βολίμνου σε μία περιοχή με ρευστά σύνορα και ρευστές εθνοτικές ταυτότητες.

Copyright
Corresponding author
skoursoumis@yahoo.gr
References
Hide All
Ager, S. 1996. Interstate Arbitrations in the Greek World, 337–90 B.C. (Berkeley, Los Angeles and London).
Alcock, S.E. 1999. ‘The pseudo-history of Messenia unplugged’, Transactions of the American Philological Association 129, 333–41.
Beloch, K.J. 1912. Griechische Geschichte, vol 1: Die Zeit vor der Perserkriegen (Strasburg).
Bendall, L.M. 2007. Economics of Religion in the Mycenaean World: Resources Dedicated to Religion in the Mycenaean Palace Economy (Oxford).
Bevan, E. 1987. ‘The Goddess Artemis and the dedication of bears in sanctuaries’, Annual of the British School at Athens 82, 1721.
Birge, D.E., Kraynak, L.H. and Miller, S. (eds.) 1992. Excavations at Nemea. Topographical and Architectural Studies: The Sacred Square, The Xenon, and the Bath (Berkeley, Los Angeles, Oxford).
Bonias, Z. 1998. Ἐνα αγροτικό ιερό στις Aιγιές Λακωνίας (Δημοσιεύματα του Αρχαιολογικού Δελτίου vol. 62; Athens).
Boss, M. 2000. Lakonische Votivgaben aus Blei (Würzburg).
Brelich, A. 1969. Paides e Parthenoi (Incunabula Graeca vol. 36; Rome).
Brulotte, E.L. 1994. ‘The placement of votive offerings and dedications in the Peloponnesian sanctuaries of Artemis’ (PhD dissertation, University of Minnesota).
Buck, C.D. 1955. The Greek Dialects: Grammar, Selected Inscriptions, Glossary (Chicago, London).
Bursian, C. 1868–72. Geographie von Griechenland, vol. 2: Peloponnesos und Inseln (Leipzig).
Calame, C. 1997. Choruses of Young Women in Ancient Greece: Their Morphology, Religious Role and Social Function (Lanham, Boulder, New York, London).
Camia, F. 2011a. ‘Spending on the agones: The financing of festivals in the cities of Roman Greece’, Tyche 26, 4176.
Camia, F. 2011b. Theoi Sevastoi: Il culto degli imperatori Romani in Grecia (Provincia Achaia) nel Secondo Secolo D.C. (Meletemata vol. 65; Athens).
Camia, F. and Kantirea, M. 2010. ‘The Imperial Cult in the Peloponnese’, in Rizakis, and Lepenioti, (eds.) 2010, 375–406.
Cartledge, P. and Spawforth, A. 2002. Hellenistic and Roman Sparta: A Tale of Two Cities (London and New York).
Casevitz, M. and Auberger, J. (eds.) 2005. Pausanias: Description de la Grèce. vol. 4: La Messénie (Paris).
Cavanagh, W. and Laxton, R. 1984. ‘Lead figurines from the Menelaion and seriation’, Annual of the British School at Athens 79, 2336.
Chlepa, Ε.Α. 2001. Μεσσήνη: Το Αρτεμίσιο και οι Οίκοι της Δυτικής Πτέρυγας του Ασκληπιείου (Athens).
Christien, J. 1989. ‘Les liaisons entre Sparte et son territoire malgré l'encadrement montagneux’, in Bergier, J.-F. (ed.), Montagnes, fleuves, forêts dans l'histoire: Barrières ou lignes de convergence?, Stuttgart, août 1985 (St Katharinen), 1844.
Comstock, M. and Vermeule, C. 1971. Greek, Etruscan and Roman Bronzes in the Museum of Fine Arts Boston (Boston).
Coulson, W.D.E. 1986. The Dark Age Pottery of Messenia (Studies in Mediterranean Archaeology, Pocket-Book 43; Gothenburg).
Dakoronia, F. and Gounaropoulou, L. 1992. ‘Artemiskult auf einem neuen Weihrelief aus Achinos bei Lamia’, Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Athenische Abteilung, 217–27.
Daux, G. 1959. ‘Chroniques des fouilles et découvertes archéologiques en Grèce en 1958’, Bulletin de Correspondance Hellénique 83.2, 567793.
Dawkins, R.M. (ed.) 1929. The Sanctuary of Artemis Orthia (The Society for the Promotion of Hellenic Studies Supp. Vol. 5; London).
Dawkins, R.M. 1929a. ‘Objects in ivory and bone’, in Dawkins, (ed.) 1929, 203–48.
Desborough, V. 1965. ‘The Greek Mainland, c.1150–c.1000 B.C.’, Proceedings of the Prehistoric Society 31, 213–28.
Deshours, N. 2006. Les mystères d'Andania: étude d'épigraphie et d'histoire religieuse (Bordeaux).
Dittenberger, W. (ed.) 1892. Inscriptiones Graecae VII. Inscriptiones Megaridis, Oropiae, Boeotiae (Berlin).
Dittenberger, W. 1917. Sylloge Inscriptionum Graecarum, 3rd edn, vol. 2 (Leipzig).
Dittenberger, W. 1920. Sylloge Inscriptionum Graecarum, 3rd edn, vol. 3 (Leipzig).
Dittenberger, W. and Purgold, K. 1896. Die Inschriften von Olympia 5 (Berlin).
Droop, J.P. 1929. ‘The bronzes’, in Dawkins, (ed.) 1929, 196–202.
Faklaris, P.V. 1990. Αρχαία Κυνουρία. Ανθρώπινη δραστηριότητα και περιβάλλον (Δημοσιεύματα του Αρχαιολογικού Δελτίου vol. 43; Athens).
Farnell, L.R. 1896–1909. The Cults of the Greek States, vol. 2 (Oxford).
Foucart, L. 1870. Explication des Inscriptions grecques et latines recueillies en Grèce et en Asie Mineure. Deuxième partie: Mégaride et Péloponnèse (Paris).
Fränkel, M. 1876. ‘Weihgeschenke an Artemis Limnatis und an Kora’, Archäologische Zeitung 34, 2833.
Fraser, P.M. and Matthews, E. 1997. Lexicon of Greek Personal Names. Vol. III.A: Peloponnese, Western Greece, Sicily and Magna Graecia (Oxford).
Gauer, W. 1991. Die Bronzegefässe von Olympia (lympische Forschungen 20; Berlin, New York).
Gengler, O. 2009. ‘Une épingle pour Artemis Limnatis’, Revue Archéologique 47, 5368.
Gengler, O. 2013. ‘Lost in transcription: A new dedication for Limnatis’, poster presented at the Spring Meeting of the British Epigraphical Society, 4 May 2013. (Available online <http://phaidra.univie.ac.at/o:337731> accessed August 2014.)
Giannoukopoulos, Ν.Α. 1953. “Τα ορόσημα της αρχαίας Μεσσηνίας και Λακωνικής”, Πλάτων 5:1, 116.
Groag, E., Stein, A., Petersen, L. and Wachtel, K. 1933–2009. Prosopographia Imperii Romani saec. I, II, III, 7 vols., 2nd edn (Berlin and Leipzig).
Gruben, G. 1964. ‘Das Quellhaus von Megara’, Αρχαιολογικόν Δελτίον 19, Μελέτες, 3741.
Harter-Uibopuu, K. 2004. ‘The Trust Fund of Phaenia Aromation (IG v. 1. 1208) and Imperial Gytheion’, Studia Humaniora Tartuensia 5, A.4. (Available online <http://www.ut.ee/klassik/sht/> accessed August 2014.)
Head, B.V. 1911. Historia Numorum: A Manual of Greek Numismatics (Oxford).
Hellner, N. 2009. Η “Κρήνη του Θεαγένους” στα Μέγαρα. Ιστορία και Αρχιτεκτονική ενός Μνημείου του 5ου αιώνα π.Χ. (Megara).
Hellner, N. 2011. ‘Überlegungen zu achteckigen Stützen in der antiken griechischen Architektur’, Revue Archéologique 52, 227–62.
Herbillon, J. 1929. Les cultes de Patras avec une prosopographie patréenne (Baltimore, London).
Herfort-Koch, M. 1986. Archaische Bronzeplastik Lakoniens (Boreas Supp. Vol. 4; Münster).
Hope Simpson, R. 1957. ‘Identifying a Mycenaean state’, Annual of the British School at Athens 52, 231–59.
Hope Simpson, R. 1966. ‘The seven cities offered by Agamemnon to Achilles’, Annual of the British School at Athens 61, 113–31.
Imhoof-Blumer, F. and Gardner, P. 1964. Ancient Coins Illustrating Lost Masterpieces of Greek Art. A Numismatic Commentary on Pausanias, new enlarged edn (Chicago).
Jeffery, L.H. 1990. The Local Scripts of Archaic Greece: A Study of the Origins of the Greek Alphabet and its Development from the Eighth to the Fifth Centuries B.C., revised edn (Oxford).
Kahil, L. 1984. ‘Artemis’, Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae II.1 (Zurich and Munich), 618753.
Kaltsas, N. (ed.) 2009. Athens–Sparta: Contributions to the Research on the History and Archaeology of the two City-States (New York).
Karaberopoulos, G. 1998. Η Χάρτα του Ρήγα Βελεστινλή (Athens).
Kiechle, F. 1959. Messenische Studien: Untersuchungen zur Geschichte der messenischen Kriege und der Auswanderung der Messenier (Kallmünz).
Kilian-Dirlmeier, I. 1984. Nadeln der frühhelladischen bis archaischen Zeit von der Peloponnes (Munich).
Klaffenbach, G. (ed.) 1932. Inscriptiones Graecae IX, 1, 2nd edn, Fasc. 1. Inscriptiones Aetoliae (Berlin).
Kolbe, W. 1904. ‘Die Grenzen Messeniens in der ersten Kaiserzeit’, Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Athenische Abteilung 19, 364–78.
Kolbe, W. 1905. Bericht über eine Reise in Messenien (Sitzungsberichte der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin, 1; Berlin).
Kolbe, W. (ed.) 1913. Inscriptiones Graecae V, 1. Inscriptiones Laconiae et Messeniae (Berlin).
Koursoumis, S. 2004–9. “Κάτοπτρο από το ιερό της Αρτέμιδος Λιμνάτιδος στον Ταΰγετο”, HOROS 17–21, 317–20.
Koursoumis, S.S. 2012. “Ἐν Δέραις καλουμέναις τῆς σφετέρας: Αναζητώντας μία αρχαία θέση και ένα ιερό στην βόρεια Μεσσηνία”, ΤΕΚΜΗΡΙΑ 11, 116.
Koursoumis, S. forthcoming. ‘Detecting the cult of a border sanctuary on the Messenian slopes of Mount Taygetos’, in Popular Religion and Ritual in the East Mediterranean from the 3rd millennium bc to the 5th century ad. An International Conference of the Faculty of History and Archaeology of the National and Kapodistrian University of Athens, 10–11 December 2013.
Koursoumis, S.S., and Kosmopoulos, D. 2013. “Ager Denthaliatis. Παλαιά και νέα ορόσημα στην κορυφογραμμή του Ταϋγέτου”, Αρχαιολογική Εφημερίς 152, 5575.
Lamb, W. 1926–7a. ‘Excavations at Sparta: Bronzes from the Acropolis 1924–7’, Annual of the British School at Athens 28, 8295.
Lamb, W. 1926–7b. ‘Excavations at Sparta, 1906–1910: Notes on some bronzes from the Orthia site’, Annual of the British School at Athens 28, 96106.
Le Bas, P. 1844. ‘Voyages et recherches archéologiques en Grèce et en Asie Mineure’, Revue Archéologique 3:1, 273–92.
Lolos, Y. 2011. Land of Sikyon. Archaeology and history of a Greek City-State (Hesperia Supp. Vol. 39; Princeton, New Jersey).
Lo Monaco, A. 2010. ‘Feasts and games of paides in the Peloponnese of the Imperial period’, in Rizakis, and Lepenioti, (eds.) 2010, 309–28.
Luraghi, N. 2002. ‘Becoming Messenian’, Journal of Hellenic Studies 122, 4569.
Luraghi, N. 2008. The Ancient Messenians. Constructions of Ethnicity and Memory (Cambridge, New York).
Magnetto, A. 1997. Gli arbitrati interstatali Greci (Pisa).
Makres, Α. 2011. ‘The sacred Gerousia in the Peloponnese. A new epigraphic document from ancient Korone’, in Palagia, O. and Goette, H.R. (eds.), Sailing to Classical Greece. Papers on Greek Art, Archaeology and Epigraphy Presented to Petros Themelis (Oxford, Oakville), 70–8.
Marx, F. 1885. ‘Marmorgruppe aus Sparta’, Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Athenische Abteilung 10, 177–99.
McDonald, W.A. and Rapp, G.E. Jr (eds.) 1972. The Minnesota Messenia Expedition: Reconstructing a Bronze Age Regional Environment (Minneapolis).
Meraklis, M. 2001. “Εισήγηση”, In Επιστημονική Συνάντηση Λαογραφίας. Αποκριάτικα δρώμενα του ελλαδικού χώρου. Το καρναβάλι της Νέδουσας Μεσσηνίας. Καλαμάτα 16–17 Φεβρουαρίου 2001 (Κέντρο Λαογραφικών Μελετών Καλαμάτας, Σύλλογος Νεδουσαίων Καλαμάτας; Kalamata), 1522.
Meyer, E. 1978. ‘Messenien und die Stadt Messene’, Realencyclopädie von Pauly-Wissowa, Supp. Vol. 15 (Munich), 136289.
Mommsen, T. (ed.) 1873. Corpus Inscriptionum Latinarum, Vol. 3, Parts 1–2. Inscriptiones Asiae, provinciarum Europae Graecarum, Illyrici Latinae (Berlin).
Moretti, L. 1987–8. ‘Analecta epigraphica’, Atti della Pontificia Accademia Romana di Archeologia – Rendiconti 60, 237–51.
Morgan, C., 1999. ‘Cultural subzones in Early Iron Age and Archaic Arcadia’, in Nielsen, T.H. and Roy, J. (eds.), Defining Ancient Arkadia: Symposium, 1–4 April 1998 (Acts of the Copenhagen Polis Centre, vol. 6; Copenhagen), 382439.
Morgan, C. 2003. Early Greek States beyond the Polis (London, New York).
Morizot, Y. 1999. ‘Artémis Limnatis, sanctuaires et fonctions’, in Docter, R.F. and Moormann, E.M. (eds.), Classical Archaeology towards the Third Millennium: Reflections and Perspectives. Proceedings of the XVth International Congress of Classical Archaeology, Amsterdam, July 12–17, 1998 (Allard Pierson Series, vol. 12; Amsterdam), 270–2.
Müller, K. 1908. ‘Artemistempel bei Kombothekra’, Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Athenische Abteilung 33, 323–6.
Müth, S. 2007. Eigene Wege: Topographie und Stadtplan von Messene in spätklassisch-hellenistischer Zeit (Leidorf).
Nilsson, M.P. 1967. Geschichte der griechischen Religion, vol. 1 (Munich).
Oberländer, P. 1967. Griechische Handspiegel (Hamburg).
Ogden, D. 2004. Aristomenes of Messene (Swansea and Oakville).
Orlandos, A.K. 1959. “Ἀνασκαφή Μεσσήνης”, Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 1959, 162–73.
Orlandos, A. 1962. “Ἀνασκαφή Μεσσήνης”, Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 1962, 99102.
Orlandos, A. 1965. “Δύο ἐπιγραφαὶ ἐκ Μεσσήνης”, Αρχαιολογική Εφημερίς 104, 110–21.
Orlandos, A. 1976. “Νεώτεραι έρευναι εν Μεσσήνη 1957–1963”, in Jantzen, U. (ed.), Neue Forschungen in griechischen Heiligtümern (Tübingen), 938.
Palma, B. 1974–5. “Άρτεμις Ορθία?”, Annuario della Scuola Archeologica di Atene e delle missioni italiane in Oriente 52–3, 301–7.
Papachatzis, N. 1979. Παυσανίου Ελλάδος περιήγησις. Μεσσηνιακὰ – Ἠλιακὰ (Athens).
Papakonstantinou, E. 1982. “Νομός Μεσσηνίας”, Αρχαιολογικόν Δελτίον 37, Χρονικά 2, 135–7.
Papathanassopoulos, G.P. 1961–2. “Ἀρχαιότητες καὶ μνημεῖα Μεσσηνίας”, Αρχαιολογικόν Δελτίον 17, Χρονικά 1, 92–9.
Pariente, A. 1990. ‘Chroniques des fouilles et découvertes archéologiques en Grèce en 1989’, Bulletin de Correspondance Hellénique 114.2, 703850.
Parker, R. 1989. ‘Spartan religion’, in Powell, Α. (ed.), Classical Sparta: Techniques behind her Success (London), 142–72.
Parker, V. 1991. ‘The dates of the Messenian Wars’, Chiron 21, 2547.
Parlama, L. 1973–4. “Ἀρχαιότητες καὶ μνημεῖα τῆς Μεσσηνίας”, Αρχαιολογικόν Δελτίον 29, Χρονικά 2, 315–6.
Peek, W. 1972. Neue Inschriften aus Epidauros (Abhandlungen der sächsichen Akademie der Wissenschaften zu Leipzig, vol. 63.5; Berlin).
Pernice, E. 1894. ‘Aus Messenien’, Mitteilungen des Kaiserlich Deutschen Archäologischen Instituts, Athenische Abteilung 19, 351–67.
Philippson, A. 1959. Die griechischen Landschaften: eine Landeskunde, vol. 3.2: Der Peloponnes. Der Westen und Süden der Halbinsel (Frankfurt).
Pikoulas, I.E. 1988. “Η ανατολική ακτή του Μαλέα”, Λακωνικαί Σπουδαί 9, 277–85.
Pikoulas, Y.A. 1982–3. “Τοπογραφικά Αιγύος και Αιγύτιδος”, in Πρακτικά Αʹ Τοπικού Συνεδρίου Λακωνικών Μελετών, Μολάοι, 5–7 Ιουνίου 1982 (Athens), 257–67.
Pikoulas, Y. 1991. “Η Δενθελιάτις και το οδικό της δίκτυο”, in Πρακτικά του Γʹ Τοπικού Συνεδρίου Μεσσηνιακών Σπουδών, Φιλιατρά – Γαργαλιάνοι, 24–26 Νοεμβρίου 1989 (Athens), 279–88.
Pikoulas, Y.Α. 2009. “Λακεδαιμόνιος οίνος για τη Λάκαινα Πότνια: Διερεύνηση του μεγέθους της λακωνικής οινοπαραγωγής”, in Pikoulas, Y.A. (ed.), Οἶνον ἱστορῶ 8: Διεθνές επιστημονικό συμπόσιο προς τιμήν της Σταυρούλας Κουράκου–Δραγώνα (Volos), 133–45.
Pipili, M. 1987. Laconian Iconography of the Sixth Century B.C. (Oxford).
Pittakis, K.S. 1837. “Συνοπτικὴ ἔκθεσις περὶ τῶν κατὰ τὴν Ἑλλάδα ἀρχαιοτήτων”, Ἐφημερὶς Ἀρχαιολογικὴ 1, 21–9.
Polignac, F. de 2000. Η Γέννηση της Αρχαίας Ελληνικής Πόλης. Λατρείες, Χώρος και Κοινωνία (8ος – 7ος αιώνας) (translated by Kyriazopoulos, N.; Athens).
Reinach, S. (ed.) 1888. Voyage archéologique en Grèce et en Asie Mineure: sous la direction de Philippe Le Bas (1842–1844) (Paris).
Richer, N. 1998. Les Éphores: Études sur l'histoire et l'image de Sparte (8e – 3e siècles avant J.-C.) (Paris).
Richter, G.M.A. 1968. Korai, Archaic Greek Maidens: A Study of the Kore Type in Greek Sculpture (London).
Ringel, E., Ruggeri, C. and Taeuber, H. 2013. ‘Urkunden auf Stein’, in Siewert, P. and Taeuber, H. (eds.), Neue Inschriften von Olympia. Die ab 1896 veröffentlichten Texte (Tyche vol. 7; Vienna), 46–9.
Ringel, E., Siewert, P. and Taeuber, H. 1999. ‘Die Symmachien Pisas mit den Arkadern, Akroreia, Messenien, und Sikyon: ein neues Fragment der “arkadischen Bündnisstele” von 365 v. Chr.’, Olympische Berichte 11, 413–20.
Rizakis, A.D. and Lepenioti, C.E. (eds.) 2010. Roman Peloponnese, Vol. 3: Society, Economy and Culture under the Roman Empire: Continuity and Innovation (Meletemata vol. 63; Athens).
Rizakis, A.D., Zoumbaki, S. and Kantirea, M. (eds.) 2001. Roman Peloponnese, Vol. 1: Roman Personal Names in their Social Context (Meletemata, vol. 31; Athens).
Rizakis, A.D., Zoumbaki, S. and Lepenioti, C. (eds.) 2004. Roman Peloponnese, Vol. 2: Roman Personal Names in their Social Context (Meletemata vol. 36; Athens).
Robert, J. and Robert, L. 1966. ‘Bulletin épigraphique’, Revue des Etudes grecques 79, 335449.
Robert, L. 1969. Opera minora selecta: Epigraphie et antiquités grecques, vol. 3 (Amsterdam).
Roebuck, C. 1941. A History of Messenia from 369 to 146 B.C. (Chicago).
Rose, H.J. 1929. ‘The cult of Artemis Orthia’, in Dawkins, (ed.) 1929, 399–408.
Ross, L. 1841. Reisen und Reiserouten durch Griechenland, Vol. 1: Reisen im Peloponnes (Berlin).
Sachs, G. 2006. Die Siedlungsgeschichte der Messenier: vom Beginn der geometrischen bis zum Ende der hellenistischen Epoche (Hamburg).
Scranton, R.L. 1951. Corinth: Results of Excavations Conducted by the American School of Classical Studies at Athens. Volume 1, Part 3: Monuments in the Lower Agora and North of the Archaic Temple (Princeton).
Sinn, U. 1981. ‘Das Heiligtum der Artemis Limnatis bei Kombothekra, II’, Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Athenische Abteilung 96, 2571.
Solima, I. 2011. Heiligtümer der Artemis auf der Peloponnes (Studien zu antiken Heiligtümern vol. 4; Heidelberg).
Steinhauer, G. 1988. “Το πρόβλημα του Ager Denthaliatis”, Αριάδνη 4, 219–32.
Stibbe, C.M. 1996. Das andere Sparta (Kulturgeschichte der antiken Welt 65; Mainz).
Themelis, P. 1966. “Αρχαιότητες και Μνημεία Μεσσηνίας”, Ἀρχαιολογικὸν Δελτίον 21, Χρονικά 1, 163–4.
Themelis, P. 1988a. “Μεσσήνη”, Το Ἐργον της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 1988, 2746.
Themelis, P. 1988b. “Ανασκαφή Μεσσήνης”, Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 1988, 4379.
Themelis, P. 1991. “Ανασκαφή Μεσσήνης”, Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 1991, 85128.
Themelis, P.G. 1994. ‘The Sanctuary of Demeter and the Dioscouri at Messene’, in Hägg, R. (ed.), Ancient Greek Cult Practice from the Archaeological Evidence. Proceedings of the Fourth International Seminar on Ancient Greek Cult, Swedish Institute at Athens, 22–24 October 1993 (Stockholm), 157–86.
Themelis, P.G. 2002. Αρχαία Μεσσήνη (Athens).
Themelis, P. 2003a. “Ανασκαφή Μεσσήνης”, Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 2003, 2544.
Themelis, P. 2003b. “Μεσσήνη”, Το Ἐργον της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 2003, 3049.
Themelis, P. 2004. ‘Cults on Mount Ithome’, Kernos 17, 143–54.
Themelis, P. 2005. “Αρχαία Μεσσήνη – Αρχαία Κορώνη. Βίοι παράλληλοι”, in Πρακτικά του Επιστημονικού Συνεδρίου: Ομηρική Αίπεια – Αρχαία Κορώνη. Πεταλίδι, παρελθόν παρόν και μέλλον, Petalidi 5–7 August 2005 (Petalidi), 3544.
Themelis, P. 2007. “Τα Κάρνεια και η Ανδανία”, in Simantoni-Bournias, E., Laimou, A.A., Mendoni, L.G. and Kourou, N. (eds.), Ἀμύμονα ἔργα. Τιμητικός τόμος για τον καθηγητή Βασίλη Κ. Λαμπρινουδάκη (Αρχαιογνωσία vol. 5; Athens), 509–28.
Themelis, P. 2009. “Μεσσηνίας οίνος και Διόνυσος”, in Pikoulas, Y. (ed.), Οἶνον ἱστορῶ 9: πολυστάφυλος Πελοπόννησος (Athens), 93113.
Thomas, R. 1992. Griechische Bronzestatuetten (Darmstadt).
Thomasson, B.E. 1984. Laterculi Praesidium 1 (Gothenburg).
Tod, Μ.Ν. 1905. ‘Notes and inscriptions from south-western Messenia’, Journal of Hellenic Studies 25, 3255.
Tsountas, Chr. 1892. “Ἐκ τοῦ Ἀμυκλαίου”, Αρχαιολογική Εφημερίς 1892, 126.
Valmin, M.N. 1930. Études topographiques sur la Messénie ancienne (Lund).
Ventris, M. and Chadwick, J. 1956. Documents in Mycenaean Greek (Cambridge).
Versakis, F. 1916. “Τὸ ἱερὸν τοῦ Κορύνθου Ἀπόλλωνος”, Αρχαιολογικόν Δελτίόν 2, Μελέτες, 65118.
Villing, A. 2002. ‘For whom did the bell toll? Archaic and Classical Greek bells at Sparta and beyond’, Annual of the British School at Athens 97, 223–95.
Wace, A.J.B. 1929. ‘The lead figurines’, in Dawkins, (ed.) 1929, 249–84.
Wace, A.J.B. and Hasluck, F.W. 1907–8. ‘Lakonia. II – topography’, Annual of the British School at Athens 14, 161–82.
Weilhartner, J. 2005. Mykenische Opfergabe nach Aussage der Linear B–Texte (Vienna).
Woodward, A.M. 1929. ‘Inscriptions’, in Dawkins, (ed.) 1929, 285–377.
Zavvou, E.P. 1999. “Επιγραφές από τη Λακωνία”, ΗΟΡΟΣ 13, 6370.
Zimmermann, J.L. 1989. Les chevaux de bronze dans l'art géométrique grec (Geneva).
Zunino, L. 1997. Hiera Messeniaka: la storia religiosa della Messenia dall'età micenea all'età ellenistica (Udine).
Recommend this journal

Email your librarian or administrator to recommend adding this journal to your organisation's collection.

Annual of the British School at Athens
  • ISSN: 0068-2454
  • EISSN: 2045-2403
  • URL: /core/journals/annual-of-the-british-school-at-athens
Please enter your name
Please enter a valid email address
Who would you like to send this to? *
×

Metrics

Full text views

Total number of HTML views: 11
Total number of PDF views: 57 *
Loading metrics...

Abstract views

Total abstract views: 341 *
Loading metrics...

* Views captured on Cambridge Core between September 2016 - 21st April 2018. This data will be updated every 24 hours.