Skip to main content
    • Aa
    • Aa


  • Socrates Koursoumis (a1)

The story of the borderline sanctuary of Artemis Limnatis forms an integral part of the history of ancient Laconia and Messenia. Since the discovery of the Volimnos inscriptions in 1835, many scholars have entered the still-continuing debate concerning the sanctuary's location, history and significance. In this article the available evidence for the Limnatis cult and history is presented and thoroughly discussed: the small finds, currently kept in the Kalamata Archaeological Museum, the inscriptions of the Kapsocherovoloussa chapel, the scattered spolia at Volimnos and their possible association with architectural structures of the sanctuary, the topography of the area in accordance with Inscriptiones Graecae V,1 1431 (Kolbe 1913, no. 1431) and the attested boundary stones discovered in an extensive survey along the ridge of Mount Taygetos, and finally the origin and nature of the Limnatis cult. This discussion is expected to further illuminate issues still unresolved, offering a chance to re-evaluate generally accepted arguments.

Ανακαλύπτοντας εκ νέου τον Ταΰγετο: το ιερό της Αρτέμιδος Λιμνάτιδος

Η λατρεία της Αρτέμιδος Λιμνάτιδος, θεάς των ορίων και των μεταβάσεων, υπήρξε εξαιρετικά δημοφιλής ανάμεσα στους Πελοποννησίους. Το ιερό της στο όρος Ταΰγετος περιγράφεται από τον Στράβωνα και τον Παυσανία ως ο τόπος της δολοφονίας του σπαρτιάτη βασιλιά Τηλέκλου. Καθώς το ιερό συνδέθηκε με την έναρξη των Μεσσηνιακών Πολέμων και την κατοχή της Δενθελιάτιδος, αλλά και το άλυτο ζήτημα των συνοριακών διαφορών μεταξύ των δύο γειτόνων, καθιερώθηκε στην κοινή μνήμη ως σύμβολο της σπαρτιατικής κυριαρχίας και συνάμα ως τρόπαιο της μεσσηνιακής ανεξαρτησίας. Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται και συζητούνται διεξοδικά παλαιά και νεότερα δεδομένα της αρχαιολογικής έρευνας από την περιοχή του μεσσηνιακού Ταϋγέτου. Ειδικότερα, επιχειρείται μία συστηματική καταγραφή και χρονολόγηση των μικροαντικειμένων που κατά καιρούς περισυλλέγησαν στον Βόλιμνο, καταδεικνύοντας μία αδιάλειπτη συνέχιση της λατρείας της θεάς από τους Γεωμετρικούς έως τους Ελληνιστικούς χρόνους. Στο ίδιο πλαίσιο και με προφανή στόχο την σύνδεση της επιγραφικής μαρτυρίας με την καταγεγραμμένη ακολουθία των ιστορικών γεγονότων, συζητούνται εκ νέου παλαιές και νέες επιγραφές από το ιερό και την ευρύτερη περιοχή. Επιπλέον, επιχειρείται μία πρώτη, συνοπτική παρουσίαση των διάσπαρτων αρχιτεκτονικών μελών και σχολιάζεται η πιθανή σχέση τους με μνημεία του ιερού. Με αφετηρία τον εντοπισμό ορισμένων εκ των οροσήμων της κορυφογραμμής του Ταϋγέτου που καταγράφονται στην Inscriptiones Graecae V,1, 1431 (Kolbe 1913, no. 1431), αναμοχλεύεται η συζήτηση για την θέση του ιερού, σε συνάρτηση με την αρχαία τοπογραφία του μεσσηνιακού Ταϋγέτου, ενώ στο τέλος εξετάζεται περαιτέρω η φύση της λατρείας της θεάς. Παρά τα λιγοστά και ετερόκλητα δεδομένα, η πρόθεση ανασύνθεσης της εικόνας του ιερού και της λατρείας της Αρτέμιδος Λιμνάτιδος είναι προφανής, με απώτερο στόχο την διεύρυνση της συζήτησης για την επιρροή και τον ιστορικό ρόλο του ιερού του Βολίμνου σε μία περιοχή με ρευστά σύνορα και ρευστές εθνοτικές ταυτότητες.

Corresponding author
Linked references
Hide All

This list contains references from the content that can be linked to their source. For a full set of references and notes please see the PDF or HTML where available.

S.E. Alcock 1999. ‘The pseudo-history of Messenia unplugged’, Transactions of the American Philological Association 129, 333–41.

E. Bevan 1987. ‘The Goddess Artemis and the dedication of bears in sanctuaries’, Annual of the British School at Athens 82, 1721.

F. Camia 2011a. ‘Spending on the agones: The financing of festivals in the cities of Roman Greece’, Tyche 26, 4176.

W. Cavanagh and R. Laxton 1984. ‘Lead figurines from the Menelaion and seriation’, Annual of the British School at Athens 79, 2336.

V. Desborough 1965. ‘The Greek Mainland, c.1150–c.1000 B.C.’, Proceedings of the Prehistoric Society 31, 213–28.

O. Gengler 2009. ‘Une épingle pour Artemis Limnatis’, Revue Archéologique 47, 5368.

N. Hellner 2011. ‘Überlegungen zu achteckigen Stützen in der antiken griechischen Architektur’, Revue Archéologique 52, 227–62.

R. Hope Simpson 1957. ‘Identifying a Mycenaean state’, Annual of the British School at Athens 52, 231–59.

R. Hope Simpson 1966. ‘The seven cities offered by Agamemnon to Achilles’, Annual of the British School at Athens 61, 113–31.

W. Lamb 1926–7a. ‘Excavations at Sparta: Bronzes from the Acropolis 1924–7’, Annual of the British School at Athens 28, 8295.

W. Lamb 1926–7b. ‘Excavations at Sparta, 1906–1910: Notes on some bronzes from the Orthia site’, Annual of the British School at Athens 28, 96106.

Y. Lolos 2011. Land of Sikyon. Archaeology and history of a Greek City-State (Hesperia Supp. Vol. 39; Princeton, New Jersey).

N. Luraghi 2002. ‘Becoming Messenian’, Journal of Hellenic Studies 122, 4569.

N. Luraghi 2008. The Ancient Messenians. Constructions of Ethnicity and Memory (Cambridge, New York).

J. Robert and L. Robert 1966. ‘Bulletin épigraphique’, Revue des Etudes grecques 79, 335449.

Μ.Ν Tod . 1905. ‘Notes and inscriptions from south-western Messenia’, Journal of Hellenic Studies 25, 3255.

A. Villing 2002. ‘For whom did the bell toll? Archaic and Classical Greek bells at Sparta and beyond’, Annual of the British School at Athens 97, 223–95.

A.J.B. Wace and F.W. Hasluck 1907–8. ‘Lakonia. II – topography’, Annual of the British School at Athens 14, 161–82.

Recommend this journal

Email your librarian or administrator to recommend adding this journal to your organisation's collection.

Annual of the British School at Athens
  • ISSN: 0068-2454
  • EISSN: 2045-2403
  • URL: /core/journals/annual-of-the-british-school-at-athens
Please enter your name
Please enter a valid email address
Who would you like to send this to? *


Full text views

Total number of HTML views: 4
Total number of PDF views: 17 *
Loading metrics...

Abstract views

Total abstract views: 145 *
Loading metrics...

* Views captured on Cambridge Core between September 2016 - 25th June 2017. This data will be updated every 24 hours.