¹ M. Sauvage, ‘Les Grecs’, Comœdia, 13 October 1927, 3.

² M. Tombros, ‘Γράμματα από το Παρίσι: Τα καλλιτεχνικά μας ζητήματα’, Πρωία, 25 February 1926, 4.

³ E. D. Matthiopoulos, ‘Η τεχνοκριτική στο μεσοπόλεμο: τάσεις και επιρροές στη θεωρία και την κριτική της τέχνης την εποχή του Μεσοπολέμου’, Επτά Ημέρες, 8 March 1998, 6–9.

⁴ Ε. Tériade, ‘Propos sur le Salon des Tuileries’, Cahiers d’art 5 (1926) 109–10.

⁵ K. Spearman-Kastani, ‘Οι Έλληνες ζωγράφοι στο Παρίσι τον μεσοπόλεμο (1919–1939)’, Εικαστικά 39 (March 1985) 20–7, 40 (April 1985) 22–8, 41 (May 1985), 23–8, 42 (June 1985), 23–5; Matthiopoulos, ‘Η τεχνοκριτική στο μεσοπόλεμο’; L. Tsikouta-Deimezi, ‘La génération des années trente dans le Paris de l’entre-deux-guerres et le Retour en Grèce’, in M. Lambraki-Plaka (ed.), Paris-Athènes 1863–1940 (Athens 2006) 107–47; M. Christofoglou, ‘Η Alma Mater: το Παρίσι και η ελληνική μοντέρνα τέχνη’, Αρχειοτάξιο 10 (June 2008) 10–24.

⁶ Th. Vellianitis, Έθνος, 1924. I cite from Matthiopoulos, ‘Η τεχνοκριτική στο μεσοπόλεμο’, 7.

⁷ E. D. Matthiopoulos, ‘Η “γενιά του 30” στην ιστοριογραφία της νεοελληνικής τέχνης: η προβληματική χρήση ενός αδιευκρίνιστου όρου και η κατασκευή μιας ανύπαρκτης “γενιάς” καλλιτεχνών’, in A. Adamopoulou, L. Yioka, and K. I. Stefanis (eds), Ιστορία της τέχνης: Ζητήματα ιστορίας, μεθοδολογίας, ιστοριογραφίας (Athens 2019) 499–515. See also E. D. Matthiopoulos, Η έννοια της ‘γενιάς’ στην περιοδολόγηση της ιστορίας, της ιστορίας της λογοτεχνίας και της ιστορίας της τέχνης (Herakleion 2019).

⁸ See e.g. S. Lydakis, Η ιστορία της νεοελληνικής ζωγραφικής (16^ος–20^ός αιώνας) (Athens 1976) 375–421; D. Iliopoulou-Rogan, Η γενιά του’30: πρόδρομοι και συνεχιστές (Athens 1985); Σε αναζήτηση της ελληνικότητας: η ‘γενιά του’30’, ζωγραφική-κεραμική-γλυπτική-χαρακτική (Athens 1994); D. Papanikolaou (ed.), The ‘Thirties Generation’ in the Post-war Period and the Conquest of Abstraction (Patras 2002); Tsikouta-Deimezi, ‘La génération des années trente’; O. Mentzafou (ed.), Εθνική Πινακοθήκη, Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου. Tέσσερις αιώνες ελληνικής ζωγραφικής: από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης και του Ιδρύματος Ευριπίδη Κουτλίδη (Athens 2013) 166–87.

⁹ Ν. Daskalothanasis, ‘Μοντέρνα τέχνη χωρίς μοντερνισμό: από την “Ομάδα Τέχνη” στη “Γενιά του 30”’, in M. Lambraki-Plaka and O. Mentzafou (eds), ‘Ομάδα Τέχνη’: 100 χρόνια (Athens 2017), 267–73 (270).

¹⁰ Matthiopoulos, ‘Η “γενιά του 30” στην ιστοριογραφία της νεοελληνικής τέχνης’, 508–10. On literature see also D. Tziovas, Ο μύθος της γενιάς του τριάντα: νεοτερικότητα, ελληνικότητα και πολιτισμική ιδεολογία (Athens 2011).

¹¹ M. Gribaudi, ‘Avant-propos’, in M. Gribaudi (ed.), Espaces, temporalités, stratifications: exercices sur les réseaux sociaux (Paris 1998); B. Latour, Reassembling the Social: an introduction to actor-network theory (Oxford 2005); P. Mercklé, La sociologie des réseaux sociaux (Paris 2004); A. Rule and P. Bearman, ‘Networks and culture’, in L. Hanquinet and M. Savage (eds), Routledge International Handbook of the Sociology of Art and Culture (London 2016), 161–73.

¹² L. Boltanski and È. Chiapello, The New Spirit of Capitalism, tr. G. Elliott (London 2005) 104–63.

¹³ H. C. White and C. A. White, Canvases and Careers: institutional change in the French painting world (New York 1965); R. Moulin, Le marché de la peinture en France (Paris 1967); P. Bourdieu, La distinction: critique sociale du jugement (Paris 1979); N. Heinich, La sociologie de l’art (Paris 2004).

¹⁴ M. Gee, Dealers, Critics, and Collectors of Modern Painting: aspects of the parisian art market between 1910 and 1930 (New York 1981); A. Bowness, The Conditions of Success: how the modern artist rises to fame (New York 1989); R. Jensen, Marketing Modernism in Fin-de-siècle Europe (Princeton 1994); M. C. FitzGerald, Making Modernism: Picasso and the creation of the market for twentieth century art (New York 1996); R. Froissart Pezone and Y. Chevrefils Desbiolles, Les revues d’art: formes, stratégies et réseaux au XXe siècle (Rennes 2011); B. Joyeux-Prunel, Les avant-gardes artistiques, 1918–1945: une histoire transnationale (Paris 2017).

¹⁵ Although the present article discusses these two networks, they were by no means the only networks of Greeks in Paris. Another notable example is the network of Nikos Engonopoulos, Nicolas Calas, and Andreas Embiricos, who engaged with Parisian surrealist circles and undertook markedly different activities from those examined in this article. See E. Marinaki, ‘“Επίδειξη σουρεαλιστικών έργων” στην κατοικία του Ανδρέα Εμπειρίκου (Αθήνα 1936)’, in I. Katsaridou, A. Kondogiorgi, and D. Pavlopoulos (eds), Περίοδοι κρίσης και αλλαγές παραδείγματος στην Ιστορία της τέχνης στην Ελλάδα (Athens 2024) 159–72 and N. Sigalas, Ο Ανδρέας Εμπειρίκος και η ιστορία του ελληνικού υπερρεαλισμού (Athens 2012).

¹⁶ For Zacharias Papantoniou’s ideas on art, see L. Spyrou, ‘Η ιστορία της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείο Αλέξανδρου Σούτζου και η συμβολή της στη διαμόρφωση της Ιστορίας της Τέχνης στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1900–1971’ (diss. PhD, University of Crete 2017) 440–513, https://elocus.lib.uoc.gr/dlib/5/8/d/metadata-dlib-1539764953-282089-6823.tkl# [accessed 7.11.2024]; A. Malama, ‘Ο κριτικός λόγος του Ζαχαρία Παπαντωνίου και η παρέμβαση του Κόμματος των Φιλελευθέρων στο χώρο των εικαστικών τεχνών’, in E. D. Matthiopoulos and N. Hadjinikolaou (eds), Η ιστορία της τέχνης στην Ελλάδα (Herakleion 2003) 175–88.

¹⁷ ‘Associations. Déclarations faites à la Préfecture de police’, Recueil des actes administratifs de la Préfecture du département de la Seine, 11 (November 1925) 1097. See also S. Moschonas, ‘Καλλιτεχνικά σωματεία και ομάδες τέχνης στην Ελλάδα κατά το α΄ μισό του 20ου αιώνα: η σημασία και η προσφορά τους’ (diss. PhD, National and Kapodistrian University of Athens 2010) 445–9, https://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/25761?lang=el#page/1/mode/2up [accessed 7.11.2024].

¹⁸ N. Tzani, ‘Costas Dimitriadis (1879–1943): la carrière européenne d’un sculpteur grec’ (diss. PhD, University of Strasbourg 2012). On Mauclair’s influential conservative ideas on art see K. Papandreopoulou, Camille Mauclair (1872–1945): critique, théoricien et historien de l’art. Un chemin périlleux entre cosmopolitisme et nationalisme sous la IIIe République (Brussels 2024).

¹⁹ The activity of the Association was regularly presented in the pages of the Greek-language Paris newspaper Αγών, which was directed at the Greek community in Paris, as well as by the French press: ‘1er Salon des artistes hellènes’, La Revue des Beaux-arts 447 (March 1926) 6; ‘Une exposition d’artistes hellènes’, Comoedia, 22 March 1927, 2; ‘Une exposition d’art jeune-hellène à Paris’, L’Ere nouvelle, 22 May 1928, 2; ‘H έκθεσις των Ελλήνων καλλιτεχνών’, Αγών των Παρισίων, 19 May 1928, 3.

²⁰ ‘Η έκθεσις του συλλόγου των Ελλήνων καλλιτεχνών και λογίων’, Αγών, 6 March 1926, 1, 5.

²¹ ‘Σύλλογος των εν Παρισίοις Ελλήνων καλλιτεχνών και λογίων’, Αγών των Παρισίων, 2 June 1928, 3.

²² Ν. Petsalis-Diomidis, ‘Ο Χατζηκυριάκος Γκίκας στο Παρίσι του μεσοπολέμου. Συνέντευξη με τον Άγγελο Κατακουζηνό’, Το Τρίτο Μάτι 1 (Μάιος 1977) 58, 62. For an outline of the life of Greek intellectuals in Paris during the interwar period, see the second volume of Petsalis-Diomidis’s autobiography, Διαφάνειες: ο μεσοπόλεμος. Ο δεύτερος τόμος της ζωής μου (Athens 1985).

²³ M. Tombros, ‘Παρισινά νέα: Οι Έλληνες καλλιτέχναι’, Πρωία, 4 March 1926, 6. At the end of his article, Tombros provided a list of names of Greeks who distanced themselves from the Association.

²⁴ A. Karandonis, ‘Ηρακλής Ιωαννίδης’, Αγγλοελληνική Επιθεώρηση 5 (May–June 1951) 201–4; I. Soetaert-Joannidès, ‘Héraclès Joannidès, mon père’, in S. Basch and A. Farnoux (eds), ‘Le Voyage en Grèce,’ 1934–1939: du périodique de tourisme à la revue artistique (Athens 2006), 5–16.

²⁵ P. Afthoniatis (pen name of Joannidès), ‘Η βαθυτέρα ουσία των δελφικών γιορτών’, Ελεύθερον Βήμα, 12 August 1937, 3–4.

²⁶ A. Kambanis, ‘Παρισινές ώρες: Οι ξεριζωμένοι’, Πολιτεία, 15 May 1932, 1–2.

²⁷ K. Iliadis, Ο κόσμος της τέχνης στο μεσοπόλεμο (Athens 1978) 145–6.

²⁸ É. Michaud, ‘Un certain antisémitisme mondain’, in J. Andral and S. Krebs (eds), L’ École de Paris, 1904–1929: la part de l’autre, exhibition catalogue (Paris 2000), 85–102.

²⁹ Ch. Derouet (ed.), Cahiers d’art: Musée Zervos à Vézelay (Paris 2006); Ch. Derouet (ed.), Zervos et Cahiers d’art, (Paris 2011); P. Kosmadaki, Christian Zervos and Cahiers d’art: the archaic turn (Athens 2019); P. Kosmadaki (ed.), Christian Zervos au miroir de la Grèce (Athens 2024).

³⁰ Tériade, Écrits sur l’art (Paris 1996); J. Leymarie, Éloge de Tériade (Langres 2002); N. Surlapierre (ed.), Tériade et les livres des peintres (Le Cateau-Cambrésis 2002); K. Sfakianaki, ‘O Tériade ως τεχνοκρίτης και εκδότης, 1926–1975’ (diss. PhD, University of Crete 2020), https://freader.ekt.gr/eadd/index.php?doc=47333&lang=el [accessed 7.11.2024].

³¹ I. Orati, ‘Illustré par Galanis. Ο Γαλάνης και η τέχνη της εικονογράφησης’, in I. Orati (ed.), Δημήτρης Γαλάνης: τα εικονογραφημένα βιβλία. Αναλυτικός κατάλογος 1904–1962 (Athens 2014) 15–59.

³² M. Arland, ‘D. Galanis’, L’art d’aujourd’hui 6 (Summer 1925) 29–32.

³³ E. Tériade, ‘La chronique des expositions’, Cahiers d’art 1 (1926) 18.

³⁴ M. Skaltsa, Γουναρόπουλος (Athens 1990).

³⁵ E. Tériade, ‘Les expositions’, Cahiers d’art 3 (1926) 58; P. Fierens, ‘Les petites expositions’, Journal des débats, 25 March 1926, 4. See also E. Tériade, ‘Οι Έλληνες καλλιτέχναι εις το Παρίσι. Γουναρόπουλος και Χατζηκυριάκος’, Πρωία, 31 January 1926, 3.

³⁶ E. Tériade, ‘L’Exposition de la figure’, L’Intransigeant, 12 March 1928, 5; ‘Ν.Υ. Superiority in Art Exhibits Challenged in U.S.: Show of Paris Artists Sent Direct to New Orleans’, Chicago Daily Tribune (European edition), 4 April 1931, 3.

³⁷ C. Zervos, ‘Les expositions à Paris et ailleurs. Gounaro’, Feuilles volantes. Supplément à la revue Cahiers d’art 2 (1928) 95.

³⁸ E. Tériade ‘IV. Peintres nouveaux: Kyriaco Ghika’, Cahiers d’art 6 (1927) 213–7. The exhibition lasted from 20 October to 3 November 1927.

³⁹ ‘Les expositions à Paris et ailleurs’, Feuilles volantes. Supplément à la revue Cahiers d’art 7–8 (1927) 3–5 (4); G. Charensol, ‘Les expositions’, L’art vivant 69 (November 1927) 900; P. Fierens, ‘Les petites expositions’, Journal des débats, 2 November 1927, 4. M. Raynal, ‘Les arts’, L’Intransigeant, 24 October 1927, 2.

⁴⁰ See, e.g. C. Zervos, ‘A propos du Salon des Surindependants’, Cahiers d’art 8–10 (1932) 396–7.

⁴¹ E. Tériade, ‘Besoin d’un “nouveau fauvisme”’, ‘Besoin d’un “nouveau fauvisme”: II. Réalisme subjectif ou peinture d’imagination’ and ‘Besoin d’un nouveau fauvisme: III. D’autres jeunes peintres devant la peinture pure’, Comoedia, 1, 8 and 22 September 1927, 3. P. Sfakianaki, ‘Νέος φοβισμός: η πρόταση του Tériade για ένα juste milieu στη γαλλική ζωγραφική του Μεσοπολέμου’, in I. Katsaridou, A. Kondogiorgi, and D. Pavlopoulos (eds), Περίοδοι κρίσης και αλλαγές παραδείγματος στην Ιστορία της τέχνης στην Ελλάδα (Athens 2024) 139–55.

⁴² ‘Δυο έλληνες καλλιτέχναι του Παρισιού εις τας Αθήνας. Ο κ. Τόμπρος και ο κ. Χατζηκυριάκος’, Πατρίς, 12 May 1928, cited in N. Petsalis-Diomidis, Χατζηκυριάκος-Γκίκας: πλήρης κατάλογος του ζωγραφικού του έργου (Athens 1979) 39–40. Tériade’s grouping of artists was accepted also by Paul Fierens: ‘Les petites expositions’, Journal des débats, 2 November 1927, 4.

⁴³ A. Salmon, ‘Michel Tombros’, L’art d’aujourd’hui, 11 (autumn 1926) 37–40; E. Tériade, ‘Les Salons. Salon des Indépendants’, Cahiers d’art 3 (1926) 54; ‘Propos sur le Salon des Tuileries’, Cahiers d’art 5 (1926), 109–10. On Tombros see K. Koutsomallis and D. Pavlopoulos, Michalis Tombros at the Collection of the Basil and Elise Goulandris Foundation (Andros 2006).

⁴⁴ E. Tériade, ‘Λίγα λόγια για δυο’, Σύγχρονη Σκέψη 1 (January 1928) 45–7.

⁴⁵ M. G. Moschou, Ο Θεόφιλος Χατζημιχαήλ βιογραφούμενος (diss. PhD, National and Kapodistrian University of Athens 2005), https://freader.ekt.gr/eadd/index.php?doc=31725&lang=el [accessed 15.11.2024].

⁴⁶ In 1926, at the auction of John Quinn’s collection, ‘The Sleeping Bohemian’ by Rousseau was sold for 520,000 francs, whereas a nude by Matisse was sold only for 101,000 francs and a self-portrait by Derain for 30,500 francs. The art critic Adolphe Basler commented that the price of Rousseau’s painting exceeded even those of masterpieces by Delacroix, Corot, and Courbet: C. Lanchner and W. Rubin, ‘Henri Rousseau et le modernisme’, in Le douanier Rousseau (Paris 1984) 67–70.

⁴⁷ E. Tériade, ‘Μια καλλιτεχνική αποκάλυψις. Ένας άγνωστος μεγάλος Έλλην ζωγράφος, ο Θεόφιλος Χατζημιχαήλ’, Αθηναϊκά Νέα, 21 September 1935, 1.

⁴⁸ Le Corbusier, ‘Théophilos’, Le Voyage en Grèce 4 (Spring 1936) 16–7. M. Raynal, ‘Théophilos, peintre-paysan Grec’, Arts et Μétiers Graphiques 52 (April 1936) 25–31.

⁴⁹ R. Goldwater, Primitivism in Modern Art (Cambridge MA 1986); S. Hiller, The Myth of Primitivism: perspectives on art (London 1991); P. Dagen, Le peintre, le poète, le sauvage: les voies du primitivisme dans l’art (Paris 2010).

⁵⁰ In 1937, folk art was given a prominent place at the Paris Exposition Internationale and at the exhibition Les maîtres populaires de la réalité in Grenoble. The promotion of self-taught painters of non-bourgeois social origin was in line with the cultural policy of the government of the Front populaire: see S. Peer, France on Display: peasants, provincials, and folklore in the 1937 Paris World’s Fair (Albany 1998); J. Cassou, ‘Les maîtres populaires de la réalité’, L’Art vivant 214 (August-September 1937) 201–3.

⁵¹ On the issue of modernism and tradition and its ideological implications in Greece during the interwar period see N. Hadjinicolaou, Εθνική τέχνη και πρωτοπορία, tr. S. Velentzas (Athens 1982); D. Tziovas, Οι μεταμορφώσεις του εθνισμού και το ιδεολόγημα της ελληνικότητας στο μεσοπόλεμο (Athens 1989); A. Kotidis, Μοντερνισμός και «παράδοση» στην ελληνική τέχνη του μεσοπολέμου (Thessaloniki 1993); E. D. Matthiopoulos, ‘Η ιστορία της τέχνης στα όρια του έθνους’, in E. D. Matthiopoulos and N. Hadjinicolaou (eds), Η ιστορία της τέχνης στην Ελλάδα (Herakleion 2003) 419–75.

⁵² E. Vratskidou, ‘Ο Θεόφιλος στην Ευρώπη: ιστορία δύο εκθέσεων και μίας παρ’ολίγον’, Ιστορία της Τέχνης 6 (summer 2017) 58–64.

⁵³ See letters of L. Rosenberg to F. Picabia, 10 June, 2 and 10 July 1930. Fonds Léonce Rosenberg, MNAM/BK.

⁵⁴ Sfakianaki, ‘O Tériade ως τεχνοκρίτης και εκδότης’, 112–14.

⁵⁵ C. Zervos, ‘Les derniers aspects de l’art non-figuratif’, in R. Huyghe (ed.), Histoire de l’art contemporain: La peinture, special publication of L’amour de l’art (Paris 1934) 363–64. On that matter see K. Grant, Surrealism and the Visual Arts (Cambridge 2005) 347.

⁵⁶ E. Hamalidi, ‘Η υποδοχή του μοντερνισμού στον ελληνικό περιοδικό τύπο λόγου και τέχνης 1930–1940’ (diss. PhD, National and Kapodistrian University of Athens 2002), https://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/23958?lang=el#page/1/mode/2up [accessed 10.11.2020].

⁵⁷ Hercule Joannidès (Petros Afthoniatis) Archive – Irène Soetaert-Joannidès Donation, University of Crete Library, Diary Νο. 5, 8 November 1929.

⁵⁸ ‘Une croisière aux Cyclades à l’occasion de l’inauguration du monument à Rupert Brooke et à la Terre immortelle’, Comœdia, 14 January 1931, 4.

⁵⁹ Tombros crated the cover and Gounaro illustrated Γύροι.

⁶⁰ See, for instance, ‘Le monument au Poète dressé devant la mer’, Comœdia, 8 April 1931, 1; ‘Un sculpteur Grec à Athènes…’, Comœdia, 26 December 1936, 2.

⁶¹ Hercule Joannidès (Petros Afthoniatis) Archive – Irène Soetaert-Joannidès Donation, University of Crete Library, Diary Νo. 12, 4 June 1933.

⁶² Hamalidi, ‘Η υποδοχή του μοντερνισμού’, 67–71, 259–300.

⁶³ M. Tombros, ‘Pourquoi je fais un periodique’, 20ός αιώνας 1 (1933) 1–2.

⁶⁴ M. Tombros, ‘Οι μεγάλες εποχές της γλυπτικής’, 20ός αιώνας 4–6 (1934), 9–63.

⁶⁵ N. Hadjikyriakos-Ghikas, ‘Χαρακτηριστικά της νεας τέχνης: Η δίκη του ρωμαντισμού’, 20ός αιώνας 3 (1934) 22–6 (22, 24).

⁶⁶ Hamalidi, ‘Η υποδοχή του μοντερνισμού’, 74–80. For the literary aspect of the journal see also E. Sartori, ‘Το περιοδικό Το 3^ο μάτι (1935–1937)’ (diss. PhD, Aristotle University of Thessaloniki 2010) https://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/22337#page/1/mode/2up [accessed 10.11.2020].

⁶⁷ [‘Editorial’], Το 3^ο μάτι 1 (1935) 1.

⁶⁸ Ibid. 2.

⁶⁹ A. Malraux, Psychologie de l’art. Le Musée imaginaire (Paris 1947). Although André Malraux published his essay in 1947, preliminary fragments had already appeared in Tériade’s art magazine Verve in 1937, showing that the idea of creating a dialogue between different art forms—based on the associations generated by their shared formal values—had long been a central concern within the intellectual network of Zervos and Tériade; A. Malraux, ‘La “psychologie de l’art”’, Verve, 1 (1937), 42–8.

⁷⁰ N. Hadjikyriakos-Ghikas (Ghika), ‘Ο νόμος του αριθμού στην τέχνη’, Το 3^ο μάτι 7–12 (1937) 273–87.

⁷¹ ‘Une conférence de Juan Gris’, Cahiers d’art 5–6 (1933) 185–95.